Czy to koniec stosowania PFAS w opakowaniach?

Być może termin „PFAS” nic wam nie mówi, ale prawdopodobnie mieliście już z nimi do czynienia. PFAS, skrót od substancji per- i polifluoroalkilowych, to obszerna grupa związków chemicznych wykorzystywanych do produkcji wyrobów odpornych na wodę, olej i tłuszcz.

Cechy te sprawiają, że substancje te są szczególnie przydatne w opakowaniach do żywności, gdzie pomagają papierowi i kartonowi wytrzymać kontakt z tłustymi lub mokrymi produktami spożywczymi. Problem polega na tym, że wiele PFAS charakteryzuje się wyjątkową trwałością w środowisku, co przyniosło im przydomek „wiecznych chemikaliów”. Obecnie nowe ograniczenia zmieniają przyszłość PFAS w branży opakowaniowej, podczas gdy naukowcy i producenci poszukują bezpieczniejszych sposobów nadania papierowi tych samych użytecznych właściwości ochronnych.

Papier ma naturalną chłonność, co zazwyczaj stanowi jedną z jego zalet, ale w przypadku opakowań do żywności może stać się problemem. Papierowe pudełko na dania na wynos lub opakowanie na żywność musi utrzymywać zawartość, nie nasiąkając przy tym olejem, tłuszczem ani wilgocią. Substancje PFAS były od dawna stosowane w celu utworzenia bariery między żywnością a papierem, dzięki czemu opakowania celulozowe są odporne na substancje, które w przeciwnym razie wchłonęłyby się w materiał. Ich skuteczność jest jednym z powodów, dla których substancje PFAS są stosowane w papierowych i tekturowych opakowaniach do żywności od dziesięcioleci.

Chodzi o to, codzieje siędo PFAS po tym, jak spełnią swoją rolę. Wiele z nich charakteryzuje się wysoką trwałością, co oznacza, że nie ulegają one łatwo rozkładowi w środowisku. Niektóre PFAS mogą również pozostawać w organizmie człowieka po spożyciu, a niektóre substancje z tej grupy wiążą się z zagrożeniami dla zdrowia. PFAS to duża i zróżnicowana rodzina związków, więc nie wszystkie z nich zachowują się w ten sam sposób. Niemniej jednak ich trwałość i powszechna obecność skłoniły organy regulacyjne do znacznie dokładniejszego przyjrzenia się temu, gdzie są stosowane i jak można ograniczyć narażenie na ich działanie.

Ta kontrola objęła obecnie również opakowania produktów spożywczych w Europie. W12^thsierpnia 2026 r., weszły w życie nowe wymogi wynikające z rozporządzenia Unii Europejskiej w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych (PPWR), co oznacza, że opakowania mające kontakt z żywnością wprowadzane do obrotu w UE muszą spełniać określone limity dotyczące PFAS. Przepisy te dotyczą różnych stężeń PFAS, w tym limitów dla poszczególnych substancji oraz dla całkowitej zawartości PFAS. Opakowania, które zostały wprowadzone do obrotu przed 12^thprodukty wprowadzone do obrotu w sierpniu mogą pozostać w obrocie, ale nowe opakowania przeznaczone do kontaktu z żywnością, wprowadzone na rynek UE po tej dacie, muszą spełniać te wymogi.

Przepisy UE stanowią część znacznie szerszych działań mających na celu ograniczenie stosowania i uwalniania tych substancji chemicznych, a odrębny wniosek dotyczący PFAS w szerszym zakresie jest nadal rozpatrywany.

W lutym 2026 r. rząd Wielkiej Brytanii opublikował swój pierwszyPlan dotyczący PFAS,w którym przedstawiono, w jaki sposób zamierza się ustalić, skąd pochodzą PFAS, jak przemieszczają się one w środowisku oraz jak można ograniczyć ciągłe narażenie na ich działanie. Plan ten obejmuje w szczególności badania opakowań żywności, takich jak torebki z popcornem do mikrofalówki i pudełka na pizzę, co ma pomóc w zidentyfikowaniu miejsc występowania PFAS i stanowić podstawę dla przyszłych działań.

W przypadku producentów opakowań wyzwanie to można opisać dość prosto:Jeśli nie będzie już można stosować PFAS, co mogłoby je zastąpić?

Opakowania papierowe bez PFASnabiera coraz większego znaczenia. Naukowcy prowadzą badania nad powłokami i metodami obróbki, które mogą zapewnić papierowi odporność na tłuszcz i wilgoć bez stosowania związków fluorowanych. Należą do nich materiały pochodzące ze skrobi, celulozy, białek, chitozanu i alginianów, a także inne powłoki pochodzenia biologicznego i technologie barierowe.

Zamiast zmieniać sam papier tak, by był odporny na olej i wodę, można na jego powierzchni nałożyć bardzo cienką warstwę ochronną. Wyzwaniem jest zapewnienie, by warstwa ta spełniała wymagania związane z praktycznym zastosowaniem w opakowaniach spożywczych, a jednocześnie aby materiał był łatwy w produkcji i – w idealnym przypadku – nadawał się do recyklingu lub kompostowania.

Brak PFAS nie oznacza automatycznie, że produkt jest zrównoważony.Samo zastąpienie PFAS inną powłoką nie gwarantuje, że opakowanie będzie miało mniejszy wpływ na środowisko. Badania nad alternatywami dla PFAS wykraczają zatem daleko poza kwestię, czy dany materiał jest odporny na tłuszcz. Uwzględniają one również bezpieczeństwo żywności, właściwości użytkowe, koszt oraz możliwość recyklingu.

Właśnie dlatego materiały pochodzenia biologicznego cieszą się tak dużym zainteresowaniem. W ostatnich badaniach analizowano polisacharydy, białka i woski pochodzenia roślinnego jako potencjalne składnikiekologiczne opakowania do żywności, obok materiałów na bazie celulozy i innych surowców odnawialnych. Takie rozwiązania mogłyby pozwolić opakowaniom papierowym zachować ich użyteczną bazę włóknistą, a jednocześnie zapewnić właściwości barierowe niezbędne w nowoczesnych zastosowaniach spożywczych. Naukowcy podkreślają jednak również, że nadal istnieją wyzwania związane z wydajnością, kosztami oraz produkcją tych materiałów na dużą skalę.

Odejście od PFAS nie polega wyłącznie na znalezieniu chemicznego zamiennika. Chodzi raczej o zachęcenie do ponownego przemyślenia tego, w jaki sposóbopakowania papierowe do żywnościzostał zaprojektowany przede wszystkim z myślą o tym. Zamiast polegać na substancjach o bardzo wysokiej trwałości, które zmieniają właściwości papieru, producenci i naukowcy badają, w jaki sposób włókna, powłoki i technologie barierowe mogą ze sobą współdziałać.

Nie ma też jednego rozwiązania, które sprawdziłoby się w przypadku każdego rodzaju opakowań do żywności. Papierowy kubek do kawy, pudełko na pizzę i opakowanie na wypieki muszą wytrzymać różne kombinacje ciepła, wilgoci i tłuszczu. Jednak szybki rozwójOpakowania niezawierające PFASwskazuje, że branża już zmierza w kierunku szerszej gamy alternatyw.

Nowe przepisy UE stanowią ważny punkt w tym procesie transformacji. Wraz z wejściem w życie ograniczeń dotyczących PFAS w opakowaniach mających kontakt z żywnością presja związana z opracowaniem skutecznych alternatyw nie polega już wyłącznie na przygotowaniu się do przyszłych regulacji prawnych, lecz stanowi pilne wyzwanie w zakresie opakowań, którym należy się zająć.