Czy warto robić notatki w książkach?

Czytanie bywa czasem traktowane niemal jak czynność o charakterze sakralnym. Niektórzy uważają, że książki należy utrzymywać w nienaruszonym stanie, a ich strony pozostawić nietknięte, z wyjątkiem sporadycznego włożenia zakładki między rozdziały. Wpisywanie na marginesach lub zaginanie rogów stron jest przez wielu czytelników postrzegane jako forma zniszczenia. Obecnie jednak nastawienie to ulega zmianie. Na platformach społecznościowych, takich jakTikTokorazInstagram, coraz większa grupa czytelników traktuje tworzenie adnotacji do książek jako element praktyki czytelniczej i formę osobistej ekspresji.

Od zakładek oznaczonych kolorami i zaznaczonych fragmentów po odręczne notatki wciśnięte na marginesach – książki z adnotacjami stały się charakterystycznym elementem współczesnej kultury czytelniczej. Są one szczególnie popularne wśród młodszych czytelników oraz w internetowych społecznościach miłośników książek, takich jak „BookTok„… trend ten odzwierciedla zmianę w sposobie, w jaki ludzie wchodzą w interakcję z fizycznymi książkami i samym papierem. Zamiast postrzegać książki jako przedmioty, których nie wolno dotykać, wielu czytelników traktuje je obecnie jako nośniki współpracy”.

W gruncie rzeczy dodawanie adnotacji nie jest niczym nowym. Naukowcy i pisarze od wieków robią notatki w książkach. Średniowieczne rękopisy często zawierały odręczne komentarze na marginesach, a autorzy tacy jak Samuel Coleridge zasłynęli z obszernych „marginaliów” (termin, który sam ukuł!). Historycy często badają adnotacje pozostawione w starych książkach, ponieważ dają one wgląd w to, w jaki sposób czytelnicy angażowali się w teksty w różnych epokach. To, co się zmieniło, to nie sam akt adnotowania, ale jego widoczność i postrzeganie w kontekście kulturowym.

Media społecznościowe odegrały kluczową rolę w tej transformacji. Filmy przedstawiające powieści fantasy z mnóstwem zakładek i podkreślonymi fragmentami regularnie przyciągają miliony wyświetleń w sieci. W tych przestrzeniach dodawanie adnotacji nie jest postrzegane jako praca naukowa, lecz jako emocjonalne, twórcze doświadczenie. Czytelnicy zapisują ulubione cytaty, analizują relacje między postaciami, reagują na zwroty akcji i śledzą motywy przewodnie w czasie rzeczywistym. Fizyczna książka staje się czymś interaktywnym, a nie biernym.

Ta zmiana odzwierciedla również ewolucję podejścia do kwestii własności i personalizacji. W środowisku cyfrowym, gdzie tak duża część treści medialnych ma charakter tymczasowy i opiera się na subskrypcji, dodawanie adnotacji do fizycznej książki buduje silniejsze poczucie więzi. Podkreślony fragment lub odręczna notatka sprawiają, że przedmiot wyprodukowany masowo staje się czymś indywidualnym. Nie ma dwóch identycznych egzemplarzy z adnotacjami, ponieważ każdy z nich odzwierciedla osobowość czytelnika, który się z nim zapoznał.

Papier odgrywa oczywiście kluczową rolę w tym doświadczeniu. W przeciwieństwie do cyfrowych notatek czy zaznaczeń przechowywanych w aplikacji, adnotacje na papierze pozostają widoczne i namacalne. Przeglądanie stron z adnotacjami pozwala czytelnikom powrócić nie tylko do samej historii, ale także do własnych reakcji na nią. W tym sensie papier staje się zarówno powierzchnią do czytania, jak i zapisem myśli.

Wielu czytelników opisuje również robienie notatek jako sposób na pogłębienie koncentracji i zaangażowania emocjonalnego. Fizyczne podkreślanie zdania lub zapisywanie notatek na marginesie spowalnia proces czytania i zachęca do aktywnego udziału. Badania dotyczące pisania ręcznego i sporządzania notatek konsekwentnie wskazują, że pisanie odręczne może poprawić zapamiętywanie informacji i ich rozumienie w porównaniu z interakcją wyłącznie cyfrową. Chociaż trendy związane z adnotacjami w sieci są często motywowane aspektami wizualnymi, wpisują się one również w szerszą dyskusję na temat skupienia, uważności i świadomych nawyków czytelniczych.

Rosnąca popularność wydań specjalnych wywołała debatę na temat kultury adnotacji. W ostatnich latach wydawcy coraz częściej wydają atrakcyjne wizualnie książki w twardej oprawie z barwionymi krawędziami, ekskluzywnymi okładkami i ilustrowanymi wyklejkami. Wydania te są często promowane jako przedmioty kolekcjonerskie, zwłaszcza w internetowych społecznościach czytelniczych. Jednocześnie jednak wielu czytelników sprzeciwia się poglądowi, że książki powinny pozostawać nienaruszone ze względu na wartość odsprzedaży lub estetykę.

Napięcie to stało się szczególnie widoczne w sieci, gdzie często toczą się dyskusje między czytelnikami preferującymi książki w nienaruszonym stanie a tymi, którzy postrzegają adnotacje jako przedłużenie doświadczenia czytelniczego. Jednak popularność wydań z adnotacjami sugeruje, że wielu czytelników coraz chętniej traktuje książki jako osobiste artefakty, a nie wyłącznie przedmioty dekoracyjne. Zagięte rogi stron i notatki na marginesach stają się dowodem relacji między czytelnikiem a tekstem.

Ten trend wiąże się również z szerszym odrodzeniem zainteresowania hobby opartymi na technologiach analogowych oraz twórczością opartą na zmysłach dotykowych. Obok rosnącej popularności takich zajęć jak prowadzenie dzienników i scrapbooking, robienie adnotacji odzwierciedla szerszą potrzebę doświadczeń, które istniejądalekoz ekranów. Chociaż e-booki i cyfrowe platformy do czytania cieszą się popularnością ze względu na wygodę, wielu czytelników nadal preferuje książki drukowane, które zapewniają wciągające lub emocjonujące doznania podczas czytania. Dodawanie adnotacji podkreśla zalety, jakie oferują książki w formie fizycznej: namacalność i trwałość.

Ten trend ma również wymiar społeczny. Książki z adnotacjami są coraz częściej wymieniane między przyjaciółmi i partnerami, co pozwala czytelnikom zapoznać się z przemyśleniami innych osób obok samego tekstu. W niektórych społecznościach internetowych ludzie kupują nawet egzemplarze z gotowymi adnotacjami od ulubionych twórców lub wymieniają się takimi wydaniami jako prezentami. Dzięki temu książki stają się przedmiotami o wspólnym znaczeniu emocjonalnym, niosącymi ze sobą wielowarstwowe interpretacje wykraczające poza pierwotny tekst.

Adnotacje podkreślają niezmienną wartość papieru w coraz bardziej cyfrowym świecie. Technologia zapewnia wygodę, ale to papier daje poczucie obecności. Notatki zapisane na marginesie ulubionej powieści można odkryć na nowo po latach w dokładnie takiej samej formie, w jakiej zostały pierwotnie zapisane.

Rosnąca popularność robienia adnotacji w książkach wskazuje na coś więcej niż tylko przemijający trend w mediach społecznościowych. Odzwierciedla ona rosnącą potrzebę fizycznej interakcji i osobistych więzi w życiu codziennym. Czytelnicy pragną pozostawić po sobie ślady w swoich ulubionych książkach. Dzięki adnotacjom książki stają się wielowarstwowymi przedmiotami, wypełnionymi nie tylko słowami autora, ale także wyjątkowymi emocjami i wspomnieniami osób, które je czytają.